Tenis jest grą sportową, której istota tkwi w złożonej technice wykonywania specyficznych ruchów warunkujących przebijanie piłki tenisowej rakietą nad siatką w obrębie kortu tenisowego, według określonych przepisów. Technika gry jest oparta na uderzeniach takich jak; serwis, forehand, backhand, volley, smash oraz na właściwym poruszaniu się zawodnika po korcie tenisowym.

Każde uderzenie piłki wymaga nie tylko odpowiedniego chwytu rakiety, ale właściwego ustawienia się w stosunku do zbliżającej się piłki i prawidłowego jej uderzenia w celu nadania zamierzonej rotacji, prędkości, czy kierunku. Efektywność gry, wynikającą ze skuteczności poszczególnych uderzeń i zagrań, zapewnia nieustanna, prawidłowa praca kończyn dolnych tenisisty. Tenisista powinien być szybki, silny, zwrotny i dynamiczny. Podczas gry przeciążenia głównie przypadają na kończyny dolne oraz kończynę górną, w której jest trzymana rakieta.

Staw kolanowy tenisisty, ponieważ umiejscowiony jest bardzo specyficznie, na przedłużeniu dwóch długich dźwigni kończyny dolnej, narażony jest na przeciążenia i urazy. Wspomniane dźwignie, w wyniku pełnionych funkcji podporowych, przenoszą bardzo znaczne obciążenia podczas gry. Przy jednoczesnym braku odpowiedniej osłony mięśniowej, bądź dużej ich nierównowadze oraz podejmowaniu aktywności na granicy możliwości, staw ten jest często niewystarczająco zabezpieczony przed uszkodzeniami.

Nieprzypadkowo kolano nazywane jest często „koszmarem inżyniera” w związku z tym, że nie jest możliwe, aby pogodzić ruchomość tego stawu z jego bezpieczną stabilnością.

Najczęstszymi dysfunkcjami kolana są uszkodzenia, w tym rozerwania łąkotek. Pełnią one bardzo istotną rolę dla zachowania prawidłowej funkcji stawu kolanowego. Są to krążki zbudowane z chrząstki włóknistej, a ich funkcją jest amortyzacja i  stawianie oporu silom rozciągającym. W trakcie ruchów kolana łąkotki przesuwają się na kości piszczelowej; podczas prostowania do przodu, przy zginaniu do tyłu. Podążają również za ruchami obrotowymi w kolanie.

Uszkodzenia łąkotek dotyczą częściej łąkotki przyśrodkowej, która jest zrośnięta z więzadłem pobocznym piszczelowym, a tym samym mniej ruchoma. Do urazów łąkotek dochodzi z reguły w momencie, gdy podczas wykonywania ruchu wyprostu na zgięty staw kolanowy zadziała duża, bezpośrednia siła od strony bocznej (90% urazów). Do ich uszkodzenia może dojść podczas gwałtownego ruchy wyprostu stawu kolanowego, kiedy to łąkotka nie przesunie się wystarczająco do przodu i zostaje zaklinowana między kością udową, a piszczelową.

Przy uszkodzeniu łąkotek najczęściej stosuje się leczenie operacyjne polegające na: szyciu, wycięciu, bądź rekonstrukcji uszkodzonych struktur. Następnie pacjent poddawany jest specjalistycznej rehabilitacji polegającej na zastosowaniu odpowiednich zabiegów fizykalnych np.; magnetoterapia, laseroterapia oraz na stosowaniu ćwiczeń rehabilitacyjnych doprowadzających sportowca do pełnej sprawności.

Najcięższe kontuzje stawu kolanowego dotyczą rozerwania więzadeł, w tym więzadeł pobocznych (więzadło pobocznego strzałkowego i piszczelowego) oraz więzadeł wewnętrznych stawu kolanowego (krzyżowego przedniego ACL i rzadziej krzyżowego tylnego PCL).  Uszkodzenia więzadeł powodują powstawanie niestabilności stawu. Następstwa wadliwie wygojonych uszkodzeń więzadłowo – torebkowych kolana przyczyniają się do przewlekłych dolegliwości bólowych tej okolicy oraz uniemożliwiają pełną aktywność ruchową.

W zależności od rozległości powstałych zmian w aparacie więzadłowym wyróżnia się 3 stopnie uszkodzeń:

1. lekki – uszkodzeniu ulega tylko niewielka ilość włókien więzadła i nie stwierdza się niestabilności stawu.

2. umiarkowany – uszkodzeniu ulega większa ilość włókien więzadła i występuje lekka niestabilność w porównaniu z drugą kończyną

3. ciężki – całkowite rozerwanie więzadła z wystąpieniem pourazowej niestabilności stawu kolanowego .

 

Przy uszkodzeniach pierwszego i drugiego stopnia stosuje się leczenie zachowawcze polegające na stosowaniu metod  z fizjoterapii takich jak; masaż poprzeczy głęboki naderwanego więzadła, krioterapię, magnetoterapię, laseroterapię oraz oklejanie kinesiology tapingiem.

Przez okres około 2 tyg. ogranicza się aktywność fizyczną kończyny dolnej.

Przy całkowitym rozerwaniu więzadła metodą z wyboru najczęściej jest leczenie operacyjne uszkodzenia; stosuje się rekonstrukcje rozerwanych więzadeł szczególnie u ludzi młodych, aktywnych fizycznie.

Zespoły bólowe stawu łokciowego dotyczą najczęściej osób, które systematycznie wykonują czynności przeciążające mięśnie i inne tkanki miękkie mające swoje przyczepy umiejscowione w tej okolicy. Klinicznie taki stan bywa często nazywany zespołem „łokcia tenisisty”. Co ciekawe według badań 95% osób cierpiących na dolegliwości tej okolicy nie gra w tenisa. Nie mniej u 10-50 % osób regularnie uprawiających ten sport, tego rodzaju kontuzje i dolegliwości bólowe pojawiają się z różnego stopnia nasileniami, a najczęściej ich powodem jest „opóźniony backhand” lub ruch odbicia piłki „prowadzony łokciem” , co przeciąża przyczepy mięśni zginających grzbietowo nadgarstek.

Miejscem, w którym dochodzi do najbardziej bolesnych zmian jest najczęściej okolica nadkłykcia bocznego kości ramiennej, do którego przyczepiają się mięśnie prostowniki nadgarstka, czyli zginające go grzbietowo. Obciążenia jakim poddawana są wspomniane struktury nie koniecznie musza być duże. Najczęściej przyczyna bólu są sumujące się napięcia i mikrourazy przyczepów mięśniowych tej okolicy.

Diagnostyka zespołu „łokcia tenisisty” polega na zebraniu wywiadu oraz na stwierdzeniu, w dotykowym badaniu izolowanej tkliwości bocznego obszaru łokcia, bolesności mięśni tej okolicy podczas ich napinania, jak również przy próbie ich rozciągania. Ból podczas badania klinicznego można wywołać przez specjalne testy prowokujące np.: wykonanie zgięcia grzbietowego nadgarstka z oporem lub zgięcia dłoniowego nadgarstka przeciw, któremu pacjent stawia opór.

Pomocne w stwierdzeniu dokładniejszej lokalizacji bólu i stopnia zaawansowania zmian uszkodzonych tkanek miękkich, jest badanie ultrasonograficzne, czyli USG.

Program leczenia i rehabilitacji tego schorzenia dostosowuje się indywidualnie w odniesieniu do odczuwanych przez pacjenta dolegliwości iw wyniku badania klinicznego . początkowo najważniejsze jest, aby zmniejszyć odczucia bólowe, co pozwala na przystąpienie do zwiększenia siły mięśniowej prostowników nadgarstka, poprawy ich wytrzymałości oraz przywrócenia odpowiedniej długości mięśni.

Rehabilitacja dzieli się na 3 fazy:
Faza pierwsza ostra trwa zwykle 3-4 dni. W okresie tym podejrzewany jest stan zapalny, wiec należy bezwzględnie ograniczyć wykonywanie czynności powodujących nasilenie bólu. Dolegliwości można złagodzić poprzez zastosowanie okładów z lodu 10 – 15 min 3 do 6 razy dziennie. Można zastosować niesterydowe leki przeciwzapalne (NLPZ ) oraz zabiegi fizykalne takie jak: ultradźwięki, laser, krioterapia, elektroterapia.

Faza druga: stopniowo wprowadza się uruchamianie stawu łokciowego, początków stosując statyczne rozciąganie, masaż poprzeczny głęboki, ćwiczenia izometryczne oraz kontynuuje się wyżej wspomniane zabiegi fizykalne.

Faza trzecia: powrót pacjenta do pełnej aktywności. Stosuje się dynamiczne ćwiczenia ruchowe, następnie ćwiczenia z oporem przy użyciu taśm elastycznych, ciężarków, itp.

Przed ćwiczeniami oraz w ciągu dnia korzystane jest stosowanie klasycznego masażu leczniczego stawu łokciowego oraz mięśni przedramienia w celach rozgrzewki i profilaktyki ponownego uszkodzenia.

W każdej z poszczególnych faz rehabilitacji, jako formę uzupełniającą, do zastosowanych zabiegów i ćwiczeń, można wykorzystać kinesiotaping. Sposoby naklejania tapu można modyfikować i łączyć w zależności od lokalizacji dolegliwości i patogenezy dysfunkcji.

Postepowanie lecznicze w przypadku „łokcia tenisisty” jest z reguły zachowawcze. Operacyjne leczenie tego zespołu bierze się pod uwagę wówczas, gdy dolegliwości bólowe nie ustępują od około roku, mimo stosowanego leczenia zachowawczego.

Odrębną kwestią są blokady sterydowe stosowane przez lekarzy ortopedów. Według niektórych badań wykazano, że przynoszą one tylko krótkotrwałą poprawę i nie zapobiegają nawrotom.

Uprawianie dyscypliny sportowej, której specyfiką jest wykonywanie rzutów lub inne duże zaangażowanie stawów barkowych, wiąże się z ryzykiem odniesienia kontuzji.

Do najczęściej występujących urazów w obrębie stawu barkowego należą:
– niestabilność stawu barkowego
– uszkodzenie mięśni stożka rotatorów
– uszkodzenie obrąbka stawowego
– uszkodzenie stawu barkowo– obojczykowego
– stan zapalny kaletki podbarkowej

Ze względu na przyczynę, urazy stawu barkowego można podzielić na dwie grupy:

– urazy, które powstały na skutek bezpośredniego kontaktu z rywalem w sportach takich jak; piłka ręczna, rugby, piłka nożna, koszykówka, itp.
– urazy powstałe na skutek przeciążeń lub nakładających się mikrourazów w sportach takich jak; tenis, golf, siatkówka, pływanie, itp.

W skład stawu barkowego wchodzą 3 stawy: ramienny, barkowo – obojczykowy i mostkowo – obojczykowy.

Tworzą one funkcjonalną, jedną całość, a pełny zakres ruchu możliwy jest dzięki ich współdziałaniu. Bóle stawu brakowego stanowią drugą, po bólach kręgosłupa, przyczynę dolegliwości narządu ruchu człowieka. Wynika to z dużego stłoczenia w obrębie małej przestrzeni wielu tkanek odpowiedzialnych za prawidłowe funkcjonowanie stawu ramiennego, realizującego zaawansowane, wielokierunkowe zdania ruchowe. Złożona struktura i funkcje stawu barkowego powodują, że procesy chorobowe mają niejednokrotnie złożony charakter, utrudniający właściwe rozpoznanie i ukierunkowane leczenie. Z tego też względu określa się je w sposób bardzo ogólny „zespołem bolesnego barku”.

Najczęstszą przyczyną bolesnego barku jest uszkodzenie ścięgien mięśni rotatorów, które łączą się w pęczek na kształt stożka, stąd nazwa kliniczna ich przeciążenia – zespół stożka rotatorów. Choroba najczęściej dotyczy osób wykonujących wielokrotnie powtarzane ruchy polegające na zginaniu i odwodzeniu ramion (sportowcy, malarze, fryzjerzy) oraz osób starszych. Dominującym objawem klinicznym jest ból oraz postępujące ograniczenie ruchomości, które pociąga za sobą całkowite ograniczenie ruchomości stawu barkowego.

Bark tenisisty jest zespołem przeciążeniowym i bólowym, charakterystycznym dla sportowców uprawiających sporty rzutowe, jednak nie dotyczy jedynie tej grupy osób. W wyniku sumowania się mikrourazów dochodzi do patologii przedniego segmentu stożka rotatorów. Dysfunkcjami, wynikającymi z tego typu uszkodzenia, są: ograniczenie ruchu odwodzenia i zgięcia ramienia, bolesność podczas wykonywania tych ruchów, obecność stanu zapalnego i nierównowaga siły mięśniowej. Wtórnymi powikłaniami, wynikającymi z charakteru urazu i długotrwałego unieruchomienia, są przewlekle zespoły bólowe, przykurcze w stawie łokciowym, zanik mięśni obręczy barkowej. Dolegliwości związane z tym zespołem powodują utrudnienia w życiu, uniemożliwiają samodzielne ubieranie się, czy wykonywanie innych czynności dnia codziennego.

Głównym założeniem rehabilitacji jest jak największe odzyskanie sprawności i powrót do wykonywanych czynności dnia codziennego, jak również powrót do uprawianej dyscypliny sportowej. Najskuteczniejsze efekty lecznicze uzyskuje się łącząc zabiegi fizykalne z ćwiczeniami rehabilitacyjnymi oraz farmakoterapią. Celem zabiegów fizykalnych w terapii zespołu barku tenisisty jest przyspieszenie gojenia uszkodzonych tkanek, działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe, wzmocnienie osłabionych mięśni obręczy barkowej. Z zakresu fizykoterapii wykorzystywane są zabiegi termoterapii, elektroterapii, magnetoterapii i laseroterapii.

W rehabilitacji po uszkodzeniach typowych dla barku tenisisty stosuje się zarówno krioterapię, jak i ciepłolecznictwo. Wybór jednej z tych metod jest uzależniony od czasu jaki upłynął od urazu, czy fazy schorzenia. Nie należy stosować obu metod jednocześnie. Zabiegi fizykalne mogą być stosowane już w pierwszych dniach po urazie, nawet gdy pacjent ma założony opatrunek gipsowy. W takich przypadkach wskazane jest stosowanie magnetoterapii. W przypadku, gdy pacjent ma założony miękki opatrunek można też zastosować krioterapię. W pierwszym etapie uszkodzeń stosuje się krótkotrwałe unieruchomienie, aby ograniczyć stan zapalny i zredukować ból. Zaleca się oszczędzanie chorego barku przez unikanie ruchów bolesnych, odciążanie przez noszenie temblaku lub chusty, spanie na boku zdrowym.

Oprócz zabiegów fizykalnych można wprowadzić statyczne napięcia mięśni ręki, nadgarstka oraz stawu łokciowego i barkowego, wykorzystując do tego celu opór zdrową kończyną, taśmy elastyczne, czy piłeczki. Po zdjęciu unieruchomienia należy przywrócić prawidłową ruchomość w stawie, w tym celu zaczyna wprowadzać się ćwiczenia bierne, które łączy się z krioterapią. Następnie należy odbudować siłę i wytrzymałość mięśni; wprowadza się odpowiednie ćwiczenia rehabilitacyjne oraz przyrządy stawiające dodatkowy opór w trakcie ćwiczeń; ciężarki, gumy i inne. Ćwiczenia przeprowadza się w zakresie bezbólowym.

Można wprowadzić zabiegi jonoforezy z zastosowaniem leku przeciwbólowego i przeciwzapalnego. Stosuje się również leczenie prądami TENS, Trabert, czy prądy Kotza.

W rehabilitacji chorego niezbędna jest nauka czynnego obniżania głowy kości ramiennej ponieważ w wyniku choroby dochodzi do jej unoszenia. Oprócz wyżej wymienionych metod, bardzo pomocna jest metod kinesiology tapingu, która wspomaga i utrwala efekty rehabilitacji pacjenta.

Ścięgno Achillesa ulega zarówno uszkodzeniom ostrym, jak i przewlekłym. Grupa uszkodzeń ostrych ma charakter nagły i obejmuje częściowe lub całkowite zerwanie ścięgna. Natomiast do zaburzeń przewlekłych zalicza się jego zapalenie, zwyrodnienie oraz zapalenie pochewki.

Zapalenie ścięgna ma charakter przeciążeniowy i częściej dotyka mężczyzn, szczególnie uprawiających aktywność fizyczną wymagającą dużego wysiłku o charakterze biegowym.

Przewlekłe zapalenie ścięgna jak również jego pochewki prowadzi do jego zwyrodnienia, co jest częstą przyczyną naderwania lub zerwania.

Zerwanie ścięgna Achillesa jest jedna z częściej występujących kontuzji w organizmie. U mężczyzn występuje 10 x częściej niż u kobiet.

Ścięgno Achillesa nazywane ścięgnem piętowym powstaje z włókien końcowych mięśnia trójgłowego łydki w skład którego wchodzi: mięsień brzuchaty łydki i płaszczkowaty. Włókna obydwu części brzuchatego, na wysokości ½ goleni, przechodzą w jedno płaskie ścięgno, które jest początkiem ścięgna Achillesa. Na wysokości 1/3 goleni do włókien mięśnia brzuchatego dołączają włókna mięśnia płaszczowatego tworząc szerokie ścięgno kończące się na kości piętowej.

Ścięgno Achillesa jest bardzo silnym ścięgnem w ludzkim organizmie i do jego rozerwania jest potrzebna duża siła rozciągająca lub obciążanie około 400 kg. Przerwanie ścięgna może mieć miejsce podczas nagłego skurczu mięśni brzuchatego i plaszczkowatego np.: w momencie nagłego przyspieszenia w trakcie biegu, czy gwałtownego wyskoku, jak również w sytuacji nagłego lądowania na przodostopiu. Typowymi miejscami rozerwania są okolice przyczepu mięśni do guza piętowego, od 2 – 6 cm powyżej tego guza ( jest to stosunkowo słabo unaczyniona część ścięgna) oraz polaczenie mięśniowo -ścięgniste, czyli przejście mięśnia w ścięgna. Lokalizacja zerwania na wysokości 2 – 6 cm jest najczęściej związana z przeciążeniami. Jest ona związana z uprawianiem sportów takich jak: badminton, tenis, siatkówka oraz dyscypliny z dziedziny lekkoatletyki.

Do czynników zwiększających ryzyko rozerwania ścięgna można zaliczyć:
– zbyt duże obciążenia treningowe
– błędy treningowe np.: ćwiczenia na twardym podłożu
– zsumowanie się przeciążeń i mikrourazów
– zaburzenia ukrwienia
– nieregularna aktywność fizyczna
– miejscowe wstrzyknięcia sterydów
– zaburzenia czucia głębokiego w okolicy ścięgna
– choroby współtowarzyszące np.: cukrzyca, zwiększone stężenie kwasu moczowego

W momencie odniesienia kontuzji osoba doświadcza gwałtownego i silnego bólu, słyszalny może być również charakterystyczny trzask. Podczas zerwania ścięgna Achillesa pacjenci mają wrażenie jakby zostali w nie kopnięci lub uderzeni. Większość osób nie może stanąć na kończynie, ani podjąć czynności ruchowych. Jednak w niektórych przypadkach mimo urazu kontuzjowani są w stanie poruszać się utykając, dzieje się tak za sprawą kompensacyjnego działania mięśni np.: mięśni zginających palce. Prowadzi to jednokrotnie do powstawania błędnej diagnozy o nadwyrężeniu ścięgna, a nie o jego zerwaniu. Na uszkodzonej kończynie w okolicy ścięgna może być zauważalny obrzek oraz zasinienia. W badaniu dotykowym można ocenić zwiększoną temperaturę skóry, bolesność i tkliwość uciskową, trzeszczenia oraz zmiany guzowate w przebiegu ścięgna.

W prawidłowym zdiagnozowaniu zerwania , czy naderwania ścięgna pomocne jest badanie usg i rezonans magnetyczny, zdjęcie rtg nie dostarcza istotnych informacji o tkankach miękkich, może jedynie ukazać drobne złamanie kości piętowej, współistniejące z zerwanym ścięgnem. zdarza się to niekiedy przy tej kontuzji.

Istotną rolę w planowanym procesie leczenia odgrywa po 1 umiejscowienie przerwania ścięgna, a po 2 szerokość rozerwania. Leczenie tego urazu jest możliwe w dwojaki sposób: w przypadku niecałkowitego przerwania struktur ścięgna stosuje się leczenie zachowawcze polegające na założeniu opatrunku gipsowego w pozycji zgięcia podeszwowego stopy. Przy całkowitym zerwaniu stosuje się zabiegi chirurgiczne otwarte i zamknięte. Do zabiegów otwartych zalicza się technikę, która polega na zszyciu obu kikutów ścięgna. Do zabiegu zamkniętego zalicza się metodę szwu przezskórnego. Stosuje się ją jeżeli odległość między rozerwanymi włóknami ścięgna jest niewielka.

Celem leczenia chirurgicznego jest odtworzenie długości ścięgna i przywrócenia jego całkowitej funkcji. Leczenie zachowawcze wybierane jest jako metoda u pacjentów starszych i mało aktywnych ruchowo. Wiąże się ono z niepełnym powrotem funkcji oraz zwiększonym ryzykiem ponownego urazu. Leczenie chirurgiczne zalecane jest przede wszystkim w młodszej grupie aktywnych ruchowo pacjentów i u sportowców.

W przypadku przewlekłych zapaleń i zwyrodnień ścięgna leczenie polega na kompleksowym stosowaniu zabiegów fizjoterapeutycznych, leczeniu farmakologicznym i stosowaniu odpowiedniego obuwia, czy wkładek korygujących ustawienie stopy, jak również modyfikacji aktywności fizycznej. Z zabiegów fizykalnych wykorzystuje się krioterapię, ultradźwięki, pole magnetyczne, laseroterapię oraz falę uderzeniową. Zabiegi te mają działanie przeciwzapalne, przyspieszające regenerację, eliminują obrzęk i siniaki oraz działają przeciwbólowo.

Po zabiegach operacyjnych bardzo ważne jest usprawnia funkcjonalne pacjenta, polegające na stosowaniu odpowiednich ćwiczeń rehabilitacyjnych.

Prawidłowe i w pełni prowadzone leczenie i rehabilitacja prowadzą do powrotu do codziennych zajęć, zmniejszają ryzyko ponownego urazu i dolegliwości.